Sigortacılık Terimleri Sözlüğü: Poliçeden Tazminata En Önemli Kavramlar

Sigorta yaptırırken karşımıza birçok farklı terim çıkıyor: riziko, prim, teminat, muafiyet, tazminat, poliçe, sigortalı, sigorta ettiren, lehtar, zeyilname, eksper, rücu…

Bu kelimelerin anlamını bilmek, bir sigorta poliçesini sadece satın almak değil, neyi satın aldığınızı gerçekten anlamak açısından da önemlidir.

İşte sigortacılıkta en sık karşılaşılan terimler ve herkesin anlayabileceği açıklamaları:

1. Sigorta Nedir?

Sigorta; belirli risklerin gerçekleşmesi sonucunda ortaya çıkabilecek maddi zararların, poliçede belirtilen şartlar ve limitler çerçevesinde güvence altına alınmasını sağlayan sözleşmedir.

Sigortalı, belirli bir prim öder; sigortacı ise poliçede belirtilen riskin gerçekleşmesi halinde sözleşme kapsamında oluşan zararı karşılamayı üstlenir.

Kısacası:

Prim ödenir → risk gerçekleşirse → poliçe kapsamındaki zarar değerlendirilir → şartlar uygunsa tazminat ödenir.

2. Sigortacı

Sigorta sözleşmesi kapsamında belirli bir prim karşılığında riski üstlenen sigorta şirketidir.

Örneğin trafik sigortası veya kasko poliçenizi düzenleyen sigorta şirketi, poliçedeki şartlar çerçevesinde sigortacıdır.

3. Sigorta Ettiren

Sigorta şirketiyle sözleşmeyi yapan ve poliçenin primini ödemekle yükümlü olan kişidir.

Burada önemli bir ayrıntı var:

Sigorta ettiren ile sigortalı aynı kişi olmak zorunda değildir.

Örneğin bir şirket çalışanı adına tamamlayıcı sağlık sigortası yaptırabilir. Sözleşmeyi yapan taraf ile teminat altında bulunan kişi farklı olabilir.

4. Sigortalı

Sigorta kapsamında menfaati veya riski güvence altına alınan kişidir.

Örneğin kendi aracınız için kasko yaptırıyorsanız, araç üzerindeki sigortalanabilir menfaat bakımından sigortalı siz olabilirsiniz.

Can sigortalarında ise üzerinde rizikonun gerçekleşme ihtimali bulunan kişi sigortalı olarak tanımlanır.

5. Lehtar

Özellikle hayat sigortalarında karşımıza çıkan önemli bir terimdir.

Lehtar, sigorta sözleşmesinin tarafı olmamasına rağmen, sigorta bedelinden yararlanmak üzere belirlenen kişidir.

Örneğin bir kişi hayat sigortası yaptırırken eşini veya başka bir kişiyi lehtar olarak belirleyebilir. Rizikonun gerçekleşmesi halinde poliçedeki şartlar doğrultusunda ödeme lehtara yapılabilir.

6. Riziko Nedir?

Sigortacılığın en temel kavramlarından biridir.

Riziko, sigorta sözleşmesi kapsamında teminat altına alınan ve gerçekleşmesi halinde zarar doğurabilecek olay veya tehlikeyi ifade eder.

Örneğin:

• Trafik kazası
• Yangın
• Hırsızlık
• Deprem
• Su baskını
• Kaza sonucu bedensel zarar

poliçenin türüne göre riziko olabilir.

Ancak her risk otomatik olarak sigorta kapsamında değildir. Hangi risklerin teminat altında olduğu poliçede ve ilgili genel/özel şartlarda belirtilir.

7. Prim

Sigorta yaptırmak için sigorta şirketine ödenen bedeldir.

Örneğin 10.000 TL’lik bir kasko poliçesi düzenlendiğinde, poliçenin primi 10.000 TL olarak ifade edilir.

Prim:

• Tek seferde,
• Taksitle,
• Poliçenin ürün şartlarına göre farklı ödeme seçenekleriyle

ödenebilir.

Prim ile teminatı birbirine karıştırmamak gerekir.

Prim = Sigorta için ödediğiniz para

Teminat = Sigortanın sağladığı güvence

8. Teminat

Sigorta şirketinin poliçede belirlenen risklere karşı sağladığı güvencedir.

Örneğin bir kasko poliçesinde;

• Çarpma-çarpışma,
• Hırsızlık,
• Yangın,
• Doğal afet,
• Cam kırılması

gibi teminatlar bulunabilir.

Ancak bir teminatın poliçede yer alması, her durumda sınırsız ödeme yapılacağı anlamına gelmez.

Limitler, muafiyetler, istisnalar ve özel şartlar da birlikte değerlendirilir.

9. Poliçe

Sigorta sözleşmesinin şartlarını gösteren belgedir.

10. Sigorta Bedeli

Poliçede belirtilen ve sigorta kapsamında esas alınan bedeldir.

Örneğin bir işyeri poliçesinde;

Bina: 5.000.000 TL
Demirbaş: 1.000.000 TL
Emtia: 2.000.000 TL

şeklinde farklı sigorta bedelleri bulunabilir.

Sigorta bedeli ile piyasa değeri her zaman aynı olmak zorunda değildir.

11. Tazminat

Sigorta kapsamında bulunan bir risk gerçekleştiğinde meydana gelen zararın, poliçe şartları çerçevesinde sigorta şirketi tarafından karşılanan kısmıdır.

Örneğin kasko poliçesi bulunan bir araçta 150.000 TL tutarında teminat kapsamındaki hasar oluştuğunda, poliçedeki şartlara göre hesaplanan ödeme tazminattır.

Tazminatın miktarı her zaman hasarın toplam tutarıyla aynı olmayabilir. Limit, muafiyet, eksik sigorta ve poliçedeki diğer şartlar hesaplamayı etkileyebilir.

12. Hasar

Sigorta kapsamındaki bir riskin gerçekleşmesi sonucunda ortaya çıkan zarardır.

13. Hasar İhbarı

Meydana gelen hasarın sigorta şirketine bildirilmesidir.

Hasar meydana geldiğinde poliçede veya ilgili genel şartlarda belirtilen bildirim yükümlülüklerine uygun hareket edilmesi önemlidir.

Hasarın geç bildirilmesi, delillerin kaybolması veya zararın büyümesine neden olunması bazı durumlarda tazminat sürecini etkileyebilir.

Bu nedenle hasar meydana geldiğinde öncelikle poliçedeki hasar bildirim prosedürünün kontrol edilmesi gerekir.

14. Muafiyet

Hasarın belirli bir bölümünün sigortalının üzerinde kalmasıdır.

Örneğin poliçede 10.000 TL muafiyet bulunduğunu düşünelim.

20.000 TL’lik teminat kapsamındaki bir hasarda, poliçedeki şartlara göre 10.000 TL’lik bölüm sigortalının sorumluluğunda kalırken kalan kısım tazminat hesabına konu olabilir.

Muafiyet tutarı veya oranı poliçede belirtilir.

Bu nedenle sadece prim fiyatına değil, poliçedeki muafiyetlere de bakmak gerekir.

15. İstisna

Poliçenin genel olarak kapsadığı bir risk alanında, sigorta teminatının dışında bırakılan durumdur.

Örneğin bir poliçe belirli bir riski teminat altına alabilir ancak bazı özel durumları kapsam dışında bırakabilir.

16. Genel Şartlar

Sigorta türüne ilişkin temel sigortacılık kurallarını belirleyen düzenlemelerdir.

Örneğin;

• Kasko Sigortası Genel Şartları
• Trafik Sigortası Genel Şartları
• Yangın Sigortası Genel Şartları
• Ferdi Kaza Sigortası Genel Şartları

gibi düzenlemeler bulunur.

17. Özel Şartlar

Sigorta ürününün genel şartların yanında ürüne veya sözleşmeye özgü hükümlerini ifade eder.

Özel şartlar, poliçede sunulan teminatların nasıl uygulanacağını, limitleri, istisnaları ve diğer ayrıntıları açıklayabilir.

18. Zeyilname

Poliçe düzenlendikten sonra poliçede yapılan değişiklikleri gösteren belgedir.

Örneğin;

• Adres değişikliği,
• Araç değişikliği,
• Plaka değişikliği,
• Teminat eklenmesi,
• Teminat çıkarılması,
• Sigorta bedelinin değiştirilmesi

19. Eksper

Hasar meydana geldiğinde zararın miktarını, nedenini ve niteliğini belirlemek üzere görev yapan bağımsız ve tarafsız uzmandır.

20. Eksik Sigorta

Sigorta bedelinin, sigorta konusu malın gerçek değerinden düşük olması durumudur.

Örneğin gerçek değeri 5 milyon TL olan bir işyerinin binası 3 milyon TL üzerinden sigortalanmışsa eksik sigorta söz konusu olabilir.

Hasar meydana geldiğinde poliçedeki sigorta bedeli ile gerçek değer arasındaki fark, tazminat hesabını etkileyebilir.

Bu nedenle özellikle;

• İşyeri,
• Fabrika,
• Depo,
• Makine,
• Emtia

gibi yüksek değerli varlıklarda sigorta bedelinin doğru belirlenmesi önemlidir.

21. Aşkın Sigorta

Sigorta bedelinin, sigorta konusu menfaatin değerinden daha yüksek olmasıdır.

Örneğin 2 milyon TL değerindeki bir menfaatin 5 milyon TL üzerinden sigortalanması durumunda, sigorta bedelinin yüksek olması otomatik olarak 5 milyon TL ödeme yapılacağı anlamına gelmez.

Sigortada temel amaç, gerçekleşen zararın poliçe ve mevzuat çerçevesinde karşılanmasıdır.

22. Rücu

Sigorta şirketinin ödediği tazminat sonrasında, zarara neden olan sorumlu kişiye veya ilgili tarafa karşı belirli şartlarla talepte bulunabilmesidir.

Rücu hakkının kapsamı olayın niteliğine, poliçeye ve ilgili mevzuata göre değişir.

23. Sovtaj

Özellikle hasarlı araç, makine veya mallarda karşımıza çıkan bir terimdir.

Hasar gören mal tamamen değerini kaybetmemiş ve kullanılabilir veya satılabilir bir kısmı bulunuyorsa, bu kalan değere sovtaj denir.

Örneğin ağır hasarlı bir aracın parçalarının veya hurda değerinin bulunması durumunda bu değer, hasar hesabında dikkate alınabilir.

24. Reasürans

Sigorta şirketlerinin üstlendikleri risklerin tamamını kendi üzerinde tutmak yerine, belirli bir bölümünü başka bir sigorta veya reasürans şirketine devretmesidir.

Basit bir ifadeyle:

Sigortacı da kendi riskini sigortalayabilir.

25. Koasürans

Aynı riskin birden fazla sigorta şirketi tarafından belirli paylarla birlikte sigortalanmasıdır.

Örneğin 100 milyon TL’lik büyük bir ticari riskin birden fazla sigorta şirketi tarafından belirli oranlarda üstlenilmesi koasürans yapısına örnek olabilir.

26. Acente

Sigorta şirketleri adına veya hesabına sigorta sözleşmelerine aracılık eden veya sözleşmeleri sigortacı adına yapan yetkili aracıdır.

27. Broker

Broker, sigorta veya reasürans sözleşmesi yaptırmak isteyen müşteriyi temsil ederek farklı sigorta çözümlerinin değerlendirilmesine aracılık eden profesyonel sigorta aracısıdır.

Acente ve broker arasındaki temel farklardan biri, temsil ilişkisinin yapısıdır.

28. Bilgilendirme Formu

Sigorta sözleşmesi kurulmadan önce tüketiciye sigortanın kapsamı, işleyişi ve tazminat ödeme kuralları hakkında özet bilgi vermek amacıyla sunulan belgedir.

29. Kloz

Poliçeye eklenen ve belirli bir teminatın, uygulamanın veya özel şartın nasıl uygulanacağını açıklayan hükümdür.

Örneğin kasko, işyeri veya nakliyat sigortalarında farklı klozlarla özel şartlar oluşturulabilir.

Bu nedenle poliçede bulunan klozlar, teminatın gerçek kapsamını anlamada önemli olabilir.

30. Yenileme

Poliçenin süresi sona erdikten sonra yeni sigorta dönemi için yeniden düzenlenmesidir.

31. Hasarsızlık İndirimi

Bazı sigorta ürünlerinde, belirli bir sigorta döneminde hasar yaşanmaması veya poliçenin ilgili koşulları sağlaması halinde sonraki dönemde uygulanabilen indirimdir.

32. İkame Araç

Özellikle kasko sigortalarında karşılaşılır.

Kasko poliçesinde bu teminat bulunuyorsa ve poliçe şartlarında belirtilen hasar gerçekleşirse, aracın onarım süresince belirli şartlarla geçici olarak başka bir aracın kullanımına sunulması ikame araç teminatı kapsamında olabilir.

Burada araç sınıfı, kullanım süresi ve hangi hasarlarda teminatın devreye gireceği poliçeye göre değişebilir.

33. Asistans

Sigortalıya poliçe kapsamında belirli durumlarda sunulan yardım hizmetlerini ifade eder.

Örneğin kasko veya konut sigortasında poliçenin kapsamına göre;

• Yol yardım,
• Çekici,
• Konut tesisat hizmeti,
• Çilingir,
• Cam hizmeti

gibi hizmetler bulunabilir.

Ancak her poliçede aynı asistans hizmetlerinin bulunacağı düşünülmemelidir.

34. Limit

Sigorta şirketinin belirli bir teminat kapsamında ödeyeceği azami tutardır.

Örneğin bir poliçede üçüncü şahıs mali sorumluluk teminatı 500.000 TL limitli olabilir.

Hasarın 800.000 TL olması durumunda poliçedeki diğer şartlar saklı kalmak kaydıyla, yalnızca limit tutarına kadar ödeme yapılması söz konusu olabilir.

Bu nedenle poliçe karşılaştırırken sadece “teminat var mı?” değil, “teminat limiti ne kadar?” sorusu da sorulmalıdır.

35. Bekleme Süresi

Özellikle sağlık sigortalarında karşılaşılan bir kavramdır.

Poliçe başladıktan sonra bazı hastalık, tedavi veya hizmetlerin belirli bir süre geçtikten sonra teminat kapsamına girmesi bekleme süresi olarak ifade edilir.

36. Network / Anlaşmalı Sağlık Kurumları Ağı

Özellikle özel ve tamamlayıcı sağlık sigortalarında kullanılan bir kavramdır.

Sigorta şirketinin anlaşmalı olduğu hastane, tıp merkezi, doktor veya sağlık kuruluşlarının oluşturduğu sisteme network denir.

Bir sağlık poliçesinde hangi network’ün seçildiği, hangi sağlık kuruluşlarından hangi şartlarla yararlanılabileceğini etkileyebilir.

37. Katılım Payı

Bazı sağlık sigortalarında sigortalının tedavi veya hizmet bedelinin belirli bir kısmını kendisinin karşılaması anlamına gelebilir.

Örneğin poliçede belirli bir işlem için %20 katılım payı bulunuyorsa, poliçenin şartlarına göre masrafın belirli bölümü sigortalı tarafından karşılanabilir.

Katılım payı ile muafiyet birbirine benzer görünse de aynı kavram değildir; uygulanma şekli poliçenin ürün yapısına göre farklılık gösterir.

38. İhtiyari Mali Mesuliyet (İMM)

Özellikle motorlu araç sigortalarında karşılaşılan önemli bir teminattır.

Trafik sigortasının zorunlu limitlerinin üzerinde kalan ve poliçe kapsamında bulunan üçüncü kişi zararlarına karşı ek güvence sağlayabilir.

39. Sigorta Süresi

Poliçenin geçerli olduğu dönemdir.

Poliçenin başlangıç ve bitiş tarihleri üzerinde açıkça belirtilir.

Sigortanın geçerli olduğu tarihleri bilmek, hasarın poliçe döneminde gerçekleşip gerçekleşmediğinin değerlendirilmesi açısından önemlidir.

40. Zeyil

Zeyilname ile yapılan değişikliğin kendisine günlük sigortacılık dilinde “zeyil” de denebilir.

Örneğin:

“Plaka değişikliği için zeyil yapıldı.”

denildiğinde, poliçedeki bilgilerin değişiklik nedeniyle güncellendiği anlaşılır.

Sigortacılıkta kullanılan terimler ilk bakışta karmaşık görünebilir. Ancak temel kavramları bildiğinizde bir poliçeyi okumak ve hangi güvenceleri satın aldığınızı anlamak çok daha kolay hale gelir.